OrientSciences NewsBadania nad peptydami i badania medyczne ze świata
6 min czytania
OtyłośćHistoria naukiGLP-1

Od jadu helodermy do retatrutydu: jak peptydy odmieniły leczenie otyłości i co będzie dalej

Jad jaszczurki, hormon ukryty w genie i łańcuch kwasu tłuszczowego dały Wegovy i Zepbound. Historia oraz to, gdzie dziś są retatrutyd i jego rywale.

Badacze otyłości spotykają się w ten weekend na ObesityWeek, który trwa od 14 do 17 listopada pod Waszyngtonem. Sam Novo Nordisk przedstawia 26 streszczeń, w tym nowe wyniki dotyczące CagriSemy, połączenia, które firma chce zarejestrować w USA jeszcze przed końcem roku. To dobry moment, by spojrzeć wstecz. W nieco ponad 40 lat rodzina peptydów pochodzących od hormonów jelitowych przeszła drogę od laboratoryjnej zagadki do najuważniej obserwowanej klasy leków na świecie.

Oto jak do tego doszło, opowiedziane przez odkrycia, rejestracje i porażki, oraz gdzie jest następna generacja w listopadzie 2026 roku.

Hormon ukryty w genie glukagonu

Historia zaczyna się w 1982 roku w Massachusetts General Hospital, gdzie Joel Habener sklonował gen glukagonu i odkrył, że koduje on także drugą cząsteczkę, glukagonopodobny peptyd 1, czyli GLP-1. Svetlana Mojsov, pracując niezależnie, ustaliła, która postać peptydu jest aktywna w organizmie: GLP-1 (7-37). W 1987 roku ona, Habener i Gordon Weir wykazali, że jego śladowe ilości, na poziomie obecnym we krwi, pobudzają trzustkę do wydzielania insuliny.

Był jednak haczyk. Naturalny GLP-1 rozpada się w ciągu minut, a jego okres półtrwania po wstrzyknięciu dożylnym wynosi około 1,5 minuty. Hormon, który znika tak szybko, jest jako lek prawie bezużyteczny.

Jaszczurka, która rozwiązała pierwszy problem

Pierwsza odpowiedź przyszła z pustyni. John Eng, endokrynolog z ośrodka medycznego dla weteranów w Bronksie, badał jady zwierząt w poszukiwaniu nowych hormonów. W 1992 roku znalazł peptyd w jadzie helodermy arizońskiej, zwanej potworem Gila, powolnej i jadowitej jaszczurki z południowo-zachodnich Stanów Zjednoczonych, i nazwał go eksendyną-4. Działał jak GLP-1, ale utrzymywał się we krwi znacznie dłużej.

Według The Telegraph Departament Spraw Weteranów odmówił opatentowania odkrycia, bo nie dotyczyło ono schorzenia typowego dla weteranów. Eng zajął się nim sam, a później jego pracę objęto licencją firmy Amylin Pharmaceuticals. W kwietniu 2005 roku amerykańska Agencja Żywności i Leków, FDA, zarejestrowała eksenatyd, syntetyczną kopię eksendyny-4, pod nazwą Byetta, opracowaną przez Amylin i Eli Lilly. Był to pierwszy lek tego rodzaju, zastrzyk podawany dwa razy dziennie w cukrzycy typu 2.

Sztuczka z kwasem tłuszczowym

Druga odpowiedź przyszła z Danii. W Novo Nordisk zespół Lotte Bjerre Knudsen przyłączył do GLP-1 łańcuchy kwasów tłuszczowych, by krążył we krwi związany z albuminą, najliczniejszym białkiem krwi, chroniony przed enzymami i przed filtracją w nerkach. Z tego podejścia powstał liraglutyd, a później semaglutyd.

Semaglutyd zarejestrowano w cukrzycy typu 2 jako Ozempic w 2017 roku. 4 czerwca 2021 roku FDA zarejestrowała wyższą dawkę, Wegovy, do przewlekłej kontroli masy ciała, pierwszy nowy lek w tym wskazaniu od 2014 roku. W listopadzie 2023 roku badanie SELECT z udziałem 17 604 osób z nadwagą lub otyłością i chorobą serca, ale bez cukrzycy, wykazało, że poważne zdarzenia sercowo-naczyniowe spadły z 8,0 procent przy placebo do 6,5 procent przy semaglutydzie, co oznacza względne zmniejszenie o 20 procent. We wrześniu 2024 roku Habener, Mojsov i Knudsen podzielili się nagrodą Laskera za badania kliniczne.

Dwa hormony, potem trzy

Kolejnym krokiem Eli Lilly było trafienie w więcej niż jeden receptor jedną cząsteczką. Tirzepatyd działa na receptory GLP-1 i GIP, drugiego hormonu jelitowego. Zarejestrowany do kontroli masy ciała jako Zepbound 8 listopada 2023 roku, w badaniu SURMOUNT-1 dał w najwyższej dawce średnią utratę masy ciała o 20,9 procent po 72 tygodniach.

Retatrutyd dodaje trzeci cel, receptor glukagonu. W badaniu fazy 2 opublikowanym w 2023 roku najwyższa dawka zmniejszyła masę ciała o 24,2 procent po 48 tygodniach, wobec 2,1 procent przy placebo. W tym roku sprawdził się w fazie 3. W badaniu TRIUMPH-1, w którym zrandomizowano 2339 dorosłych, osoby przyjmujące 12 mg, które pozostały w leczeniu, straciły po 80 tygodniach 28,3 procent masy ciała. Licząc wszystkich, niezależnie od tego, czy kontynuowali leczenie, wynik wyniósł 25,0 procent wobec 3,9 procent przy placebo. W przedłużeniu dla osób z BMI 35 lub wyższym utrata masy ciała sięgnęła 30,3 procent po 104 tygodniach.

Działania niepożądane pokazują cenę. Przy 12 mg leczenie z powodu działań niepożądanych przerwało 11,3 procent osób, wobec 4,9 procent przy placebo, a 12,5 procent zgłosiło dyzestezję, nieprawidłowe czucie skórne, wobec 0,9 procent. W lipcu wyniki podały dwa kolejne badania fazy 3, z utratą masy ciała do 20,8 procent u osób z cukrzycą typu 2 i do 22,6 procent u osób z chorobą serca. Lilly planuje złożyć wniosek do FDA w pierwszym kwartale 2027 roku.

Tabletki, w tym jedna, która nie jest peptydem

22 grudnia 2025 roku FDA zarejestrowała tabletkę semaglutydu przyjmowaną raz dziennie, tabletkę Wegovy, jako pierwszy doustny lek GLP-1 na otyłość. Ponieważ semaglutyd jest peptydem, tabletkę trzeba przyjąć rano na czczo, popijając łykiem wody, a potem odczekać 30 minut przed jedzeniem lub piciem.

Orforglipron firmy Lilly, zarejestrowany jako Foundayo 1 kwietnia 2026 roku po 50 dniach oceny, łamie ten schemat. To mała cząsteczka, która pobudza receptor GLP-1, wcale nie będąc peptydem, i można ją przyjmować o dowolnej porze. W trwającym 72 tygodnie badaniu ATTAIN-1 najwyższa dawka dała utratę masy ciała o 12,4 procent u osób, które pozostały w leczeniu, wobec 0,9 procent przy placebo, lub 11,1 wobec 2,1 procent u wszystkich uczestników. Po raz pierwszy lek niepeptydowy konkuruje bezpośrednio z peptydami.

Zegar patentowy

Rok 2026 to także rok, w którym semaglutyd stał się w części świata lekiem generycznym. W Kanadzie patent Novo wygasł przedwcześnie, po tym jak w 2019 roku nie wpłacono opłaty za jego utrzymanie w wysokości 450 dolarów, podał The Logic. Kluczowe patenty w Indiach i Chinach wygasły w marcu. W tym samym miesiącu w Indiach pojawiło się kilka generyków, a pod koniec kwietnia Health Canada zarejestrowało pierwszy generyczny semaglutyd, firmy Dr Reddy's. Apotex i Dr Reddy's wprowadziły go w Kanadzie w połowie maja.

W Stanach Zjednoczonych Apotex otrzymał w kwietniu wstępną zgodę FDA na generyk, który będzie mógł trafić do sprzedaży dopiero po wygaśnięciu wyłączności Novo w USA. Generyczny semaglutyd nie jest jeszcze sprzedawany w USA.

Fala amyliny i kolejni pretendenci

Najnowsze zakłady dodają amylinę, hormon wydzielany razem z insuliną, który sygnalizuje sytość. Novo złożył w FDA w grudniu 2025 roku wniosek dotyczący CagriSemy, cotygodniowego połączenia semaglutydu z analogiem amyliny kagrilintydem. W lutym otwarte badanie REDEFINE 4 z tirzepatydem nie osiągnęło celu: wśród osób, które pozostały w leczeniu, utrata masy ciała po 84 tygodniach wyniosła 23,0 procent przy CagriSemie wobec 25,5 procent przy tirzepatydzie. Novo nadal oczekuje decyzji FDA do końca 2026 roku i przedstawia na ObesityWeek wyniki dla niższych dawek.

Amykretyna Novo, pojedyncza cząsteczka działająca na receptory GLP-1 i amyliny, dała we wczesnym badaniu utratę masy ciała o 22 procent po 36 tygodniach i w tym roku weszła w fazę 3. Lilly podał utratę do 23,3 procent, gdy jego lek z grupy amyliny, eloralintyd, łączono z tirzepatydem w badaniu fazy 2, a petrelintyd firm Roche i Zealand Pharma jest w fazie 3. Amgen bada w programie fazy 3 marydebart kafraglutyd, przeciwciało połączone z dwoma peptydami GLP-1, podawane raz w miesiącu.

Czego jeszcze nie wiadomo

Żadne badanie nie porównało retatrutydu z CagriSemą, amykretyną ani innym lekiem nowej generacji, więc rankingi oparte na oddzielnych badaniach to domysły. Duża część danych z 2026 roku to wstępne wyniki podane przez firmy, jeszcze niepoddane recenzji.

Większym otwartym pytaniem jest bezpieczeństwo długoterminowe. Semaglutyd ma za sobą badanie punktów końcowych sercowo-naczyniowych, potrójni agoniści jeszcze nie. W badaniu TRIUMPH-3 z udziałem osób z chorobą serca odnotowano 27 poważnych zdarzeń sercowo-naczyniowych przy retatrutydzie wobec 23 przy placebo, współczynnik ryzyka 1,12 przy dużej niepewności, zbyt mało zdarzeń, by wyciągnąć wnioski w którąkolwiek stronę. Nie wyjaśniono, dlaczego przy retatrutydzie pojawia się dyzestezja. Nie wiadomo też, czy FDA zarejestruje CagriSemę w tym roku i z jakim wskazaniem.

ŹRÓDŁA I DODATKOWE MATERIAŁY

Share this update

Share this update: https://orientsciences.com/news/obesity-peptides-history-gila-monster-glp-1-retatrutide-whats-next

Zobacz wszystkie aktualności